Upowszechnianie usług technologii informacyjnych i komunikacyjnych

Poziom penetracji gospodarki przez I&CT uważany jest obecnie za jedną z miar rozwoju ekonomicznego oraz stopnia
zaawansowania społeczeństwa informacyjnego. Metodologia pomiaru nasycenia gospodarek nowymi technologiami jest zróżnicowana. W makroskali obraz kształtowany może być w oparciu o zagregowane wskaźniki opracowane dla ONZ, WEF (World Economic Forum) bądź OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development). Obejmują one zazwyczaj składowe ilościowe i jakościowe; oprócz nasycenia gospodarki I&CT ukazują przystępność cenową, stan infrastruktury, potencjał zasobów ludzkich, czy też klimat prawny dla upowszechniania technologii. Mamy tu metodologie: DOI – Digital Opportunity Index (World Summit Information Society – WSIS – ONZ) oraz NRI – Network Readiness Index (WEF). Rozpowszechnienie I&CT na poziomie krajowym mierzone jest na wiele sposobów. Z jednej strony statystyki publiczne oferują zestawy wskaźników ilościowych obrazujących posiadanie przez gospodarstwa domowe i instytucje komputerów, telefonów (stacjonarnych i komórkowych), dostępu do Internetu itp., z drugiej strony osiągalne są opracowania zawierające dane o dostępności, użytkowaniu, infrastrukturze i nasyceniu I&CT, sporządzane dla monitorowania międzynarodowych inicjatyw na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego (Programy e:
Europe 2005, iEurope 2010, Milenijne Cele Rozwoju ONZ).

Opracowana w 2005 roku przez agendy ONZ wraz z ITU (International Telecommunication Union) wskaźnik DOI (szansy cyfrowej) określany jest jako jednolite narzędzie oceny rozwoju społeczeństwa informacyjnego na świecie. Metodologia jest jednym z efektów porozumienia – Partnership for the Measurement of ICTs for Development, zawartego w ramach WSIS (światowego szczytu społeczeństwa informacyjnego
– WSIS: The World Summit on The Information Society)
– Tunis 2005. Podejście jest kontynuacją wskaźnika DAI (Digital
Access Index), proponowanego dla WSIS w roku 2003 (Genewa). Nowością jest międzynarodowa standaryzacja wskaźników ilościowych, zdefiniowanych i zaakceptowanych w dokumencie szczytu. Jako wskaźnik zagregowany, DOI jest instrumentem makroekonomicznym umożliwiającym klasyfikację i porównywanie państw w różnych aspektach społeczeństwa informacyjnego. Podstawą jest pomiar poziomu rozpowszechnienia I&CT w gospodarce, wskazujący na zaawansowanie w rozwoju społeczeństwa informacyjnego.
Dane podstawowe zostały sklasyfikowane za pomocą trzech pod indeksów, wskaźnik DOI jest ich średnią arytmetyczną:
• szansa – by uczestniczyć w społeczeństwie informacyjnym konsumenci powinni mieć zapewniony dostęp do I&CT, zarówno w kategorii pokrycia obszaru, jak i przystępności cenowej; kategorie te są opisane przez wskaźniki: procent populacji pokryty telefonią komórkową, koszt dostępu do Internetu jako procent dochodu per capita, wydatki na telefon komórkowy jako procent dochodu per capita,
• infrastruktura – składa się z dwóch kategorii: sieci informacyjne
– opisane przez wskaźniki takie jak: procent gospodarstw domowych ze stałymi liniami telefonicznymi na 100 mieszkańców, abonenci telefonii komórkowej na 100 mieszkańców, liczba gospodarstw domowych z dostępem do Internetu i liczba użytkowników bezprzewodowego Internetu na 100 mieszkańców; kategoria sprzęt, reprezentowana jest przez liczbę gospodarstw domowych posiadających komputer,
• wykorzystanie – opisywane przez dwie kategorie: zasięgu użytkowania I&CT – widzianą jako procent liczby osób stosujących Internet oraz kategorię jakości obrazującą poziom możliwości funkcjonalnych infrastruktury; wskaźnikiem wybranym dla tej kategorii jest udział liczby abonentów Internetu szerokopasmowego w ogólnej liczbie abonentów Internetu.

Raport WSIS 2006 wyjaśnia jak za pomocą wskaźnika DOI mierzyć „szansę cyfrową” lub możliwości obywateli w zakresie dostępu do I&CT i ich użytkowania. Raport zawiera klasyfikację państw według DOI oraz indeksów składowych, dostarczając wglądu w tendencje rozpowszechniania I&CT w poszczególnych obszarach świata. Najwyżej pozycje w rankingu światowym zajmują Korea Pd. i Japonia oraz europejskie kraje nordyckie. Wysoki poziom DOI posiadają Kanada i USA zajmując miejsca w drugiej dziesiątce. Polska z 38 miejscem plasuje się poniżej średniej EU, wyższe pozycje zajmuje dwadzieścia państw Unii.

Technologie informacyjne i komunikacyjne pozostają poważną siłą stymulującą pozytywne zmiany w świecie. Teza ta znajduje uzasadnienie na stronach piątej edycji z cyklu The Global Information Technology Report 2005-2006. Dostrzegając dynamiczną ewolucję I&CT, ich rosnący wpływ na wzrost ekonomiczny autorzy raportu dostarczają obrazu globalnej panoramy użytkowania I&CT, wskazują pojawiające się możliwości i wyzwania z nimi związane. Istotą dokumentu jest światowy rankingu państw, uzyskany z zastosowaniem wskaźnika NRI (wskaźnika gotowości sieciowej). Wskaźnik postrzegany jako miara podsumowującą ogólny rozwój I&CT na danym obszarze, pozwala na porównanie stopnia zaawansowania w rozwoju społeczeństw informacyjnych. Wskaźnik NRI definiowany jest jako stopień przygotowania kraju lub społeczeństwa do partycypacji i czerpania korzyści z rozwoju technologii informacyjnych i komunikacyjnych. W zamyśle autorów obrazuje społeczny potencjał do udziału w świecie sieciowym (Networked Word) obecnie oraz w przyszłości. Wskaźnik umożliwia porównywanie dokonań społeczeństw w obszarze I&CT oraz weryfikację polityki państwa pod kątem jej skuteczności w tym zakresie. Profile poszczególnych państw zostały usystematyzowane z uwzględnieniem zdolności do działania w sieci rozumianej jako Networked Society – społeczeństwo sieciowe. Wybór 115 krajów objętych raportem wynika z możliwości uzyskania rzetelnych danych, objętych opracowaniami tworzonymi przez WEF. Raport zawiera także rankingi państw wg indeksów składowych (component idexes) oraz korespondujących z nimi pod indeksów, dostarczając dokładniejszych zestawień krajów z ukazaniem ich słabych i mocnych stron na każdym poziomie agregacji danych. Konstrukcja NRI jest zbudowana w oparciu o trzy przesłanki:
• istnienia trzech głównych obszarów zainteresowań w zakresie rozwoju i użytkowania I&CT, tj.: osoby indywidualne,
biznes i administracja ,
• istnienia środowiska makroekonomicznego i prawnego dla I&CT, w którym poszczególni reprezentanci ww. obszarów
grają istotną rolę,
• poziom zastosowania w poszczególnych obszarach jest powiązany z gotowością do użytkowania technologii I&CT i korzyściami uzyskiwanymi przez ich wdrożenie.

Wskaźnik NRI wyliczany jest jako średnia arytmetyczna z trzech indeksów składowych: środowisko – gotowość do stosowania I&CT i użytkowania technologii. Każdy indeks składowy został podzielony na trzy po indeksy. Do uzyskanych w ten sposób dziewięciu po indeksów zostały przypisane zmienne wydzielone z zestawu 51 danych opracowanych analitycznie. Pod uwagę wzięto dane ilościowe: pochodzące z badań własnych i dostępnych statystyk oraz dane przetworzone pochodzące z publikacji Banku Światowego, ITU oraz dane jakościowe: uzyskane z opracowania ponad 4500 odpowiedzi na ankiety rozesłane wśród menagerów i rządzących w 115 państwach w ramach projektu Executive Opinion Survay –GEOS, prowadzonego dla WEF. Wyniki rankingu są rezultatem przeliczeń pod indeksów z użyciem technik analizy czynników pierwszych (factor analysis). W efekcie średnia wartości poszczególnych wskaźników i po indeksów wynosi zero. W takim ujęciu państwa mające ujemne wartości NRI plasują się poniżej, a państwa z dodatnimi wartościami powyżej średniej wyników dla 115 krajów branych pod uwagę. Wynikowe wartości po indeksów zostały uśrednione w elu wyliczenia indeksów składowych, średnia arytmetyczna indeksów składowych to wskaźnik NRI.

Osiągane wielkości indeksu sygnalizują główne trendy, wskazują możliwości i zagrożenia, ukazują jak przedstawia się zaawansowanie poszczególnych narodów w dostępie do sieciowego świata (Networked World). Rezultaty rankingu NRI przynoszą pierwszą pozycję Stanom Zjednoczonym, które wyprzedzają nieznacznie Singapur. W pierwszej dziesiątce uplasowało się aż sześć państw europejskich; Korea Pd znalazła się na 16 miejscu. Pozycja Estonii (23) czyni z tego kraju lidera spośród krajów przyjętych do Unii w roku 2004; średnia państw UE wynosi NRI=0,64, wynik ten daje pozycję pomiędzy 26 a 27; poniżej średniej unijnej znalazły się Portugalia (27), Hiszpania (31), Czechy (32), Węgry (38), Włochy
(42), Litwa (51). Polska (NRI = -0.09) zajmuje 53 pozycję co jest najgorszym wynikiem w UE, choć w porównaniu z poprzednią edycją raportu pozycja uległa poprawie o 24 miejsca.

W Ameryce Południowej przewodzi Chile (29) zdecydowanie dystansując Brazylię (52) i Meksyk (55), wartość wskaźnika dla kontynentu wynosi NRI = -0,28. Średnia wartość NRI dla świata wynosi minus 0,31, najmniejsze wartości wskaźnika osiągane są w państwach afrykańskich (średnia Afryki NRI = -0,52), ranking zamyka Etiopia z NRI = -1,39.

Pozycja naszego kraju wynika przede wszystkim z bardzo niskich notowań w obszarach opisywanych pod indeksami: I.2 Środowisko polityczne i prawne (62), II.4 Gotowość w administracji (61) i III.9 Użytkowanie w administracji (90) Stosunkowo korzystny obraz nasz kraj uzyskuje w obszarach I.3 Środowisko infrastruktury (42), II.4 Gotowość w biznesie (39), III.7 Użytkowanie indywidualne (43). Poziom rozwoju społeczeństwa informacyjnego naszego kraju mierzony wskaźnikiem NRI jest stosunkowo niski, wśród konkluzji należy zauważyć braki w legislacji, a także determinacji rządu i administracji w zakresie wdrażania ICT.

Podsumowując przedstawiane dość szczegółowe streszczenie tego opracowania zauważmy, że nowoczesne technologie stwarzają jakościowo inne możliwości dostępu do informacji, zmieniają warunki podejmowania decyzji ekonomicznych, prowadzą do skracania tzw. czasu ekonomicznego, przyspieszają procesy biznesowe i kulturowe. Technologie I&CT uznawane są za podstawę nowego ładu ekonomicznego charakterystycznego dla społeczeństwa informacyjnego. Wskaźniki ilościowe i jakościowe (zarówno makro jak i mikroekonomiczne) obrazujące rozpowszechnienie technologii społeczeństwa informacyjnego – IST są obok analiz sektora informacyjnego w gospodarkach, pożądanym narzędziem do oceny i porównania stopnia zaawansowania w rozwoju postindustrialnego społeczeństwa informacyjnego.

Potrzeby parametryzacji i oceny rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce są oczywiste. Jednak wobec braku jednolitej definicji i kryteriów po wypełnieniu, których społeczeństwo staje się informacyjnym, można jedynie podejmować próby pokazania metodologii badania całościowego rozwoju społeczeństwa informacyjnego na obszarze kraju. Pomocnym narzędziem są w tym przypadku omawiane wyżej wskaźniki: DOI i NRI oraz ich składowe obrazujące zaawansowanie w poszczególnych obszarach w kontekście technologicznym. Obraz Polski w zakresie budowy społeczeństwa informacyjnego na tle państw UE kształtowany jest także na bazie monitoringu realizacji programów eEurope 2005 oraz iEurope 2010. Dzięki niemu można śledzić zmiany i postęp w wybranych obszarach w skali państwa. Dla dopełnienia wizerunku i wskazania przyczyn dysproporcji konieczną jest uzyskanie obrazu zmiany w poziomu rozwoju, zarówno całości Kraju, jak i poszczególnych regionów, „w polskiej drodze do społeczeństwa informacyjnego”. Pewnych instrumentów dostarcza w tym przypadku program UNDERSAND 2005, obejmujący zasięgiem dziesięć wybranych regionów w Europie; jego uczestnikiem jest jeden z regionów RP. Koniecznym wydaje się określenie i zastosowanie jednolitych miar pozwalających sparametryzować rozwój społeczeństwa informacyjnego we wszystkich regionach kraju. Spojrzenie takie pozwali wskazać szanse i zagrożenia dla rozwoju regionów i dostarczy przesłanek do oceny adaptacji IST w czasie.

Uwaga: Tekst wystąpienia opracowano korzystając z analiz prowadzonych przy udziale Tadeusza Makulskiego (por. Kierzkowski Z., Makulski T., Analiza poziomu społeczeństwa informacyjnego i miejsce naszego Kraju, Międzynarodowa Konferencja Naukowa: Unia Europejska – Kto zyskał a kto traci?, Olsztyńska Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Olsztyn 2004, s. 110-113 i dalsze opracowania prezentowane na Seminariach problemowych WOD w roku 2005 i 2007.

Poprawa efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw poprzez zastosowanie koncepcji organizacji wirtualnej wymaga modelowych rozwiązań wskazujących na konieczność zmian w trzech wymiarach: organizacyjno – strukturalnym, kształtowania współdziałania oraz wdrożeń I&CT. Organizacja wirtualna postrzegana jest jako metoda organizacji działań, sposób rozwiązania problemów, dla poprawy wydajności i efektywności każdej organizacji rzeczywistej. Prezentowany model umożliwia analizowanie możliwości kreowania struktur wirtualnej integracji przedsiębiorstw, przedstawia założeń dla rozwoju różnych typów organizacji wirtualnej opierając się na założeniach efektywności alokacji zasobów, efektywności rynkowej poprzez wykorzystanie zagregowanych korzyści funkcjonowania na rynku, efektywności procesowej optymalizującej proces generowania wartości. Pozwala to weryfikować postępowanie przedsiębiorstw w środowisku „wirtualnych procesów gospodarczych”. Organizacja wirtualna przedsiębiorstw nie jest wyłącznym skutkiem wpływu I&CT na kształtowanie powiązań gospodarczych, ale powstaje także w wyniku
łączenia komplementarnych umiejętności kluczowych, czemu towarzyszą działania zmierzające do wzrostu stopnia integracji, z udziałem takich narzędzi koordynacji jak zaufanie, otwartość, jawność, wzajemność. Przemieszczanie się w obrębie wymiarów modelu w poszukiwaniu wirtualnej formy (formy hybrydowej) odpowiedniej do sygnałów napływających z rynku inicjuje dynamiczne otoczenie i potrzeba osiągnięć gwarantujących szansę utrzymania pozycji konkurencyjnej w „globalnej gospodarce”. Zaproponowany model znajduje szczególne zastosowanie w diagnozie przedsiębiorstw, które funkcjonują jako przedsiębiorstwa tradycyjne – w tym kontekście staje się on narzędziem obrazującym ich ewolucyjną ścieżkę rozwoju, polegającego na stopniowym wdrażaniu I&T i osiąganiu coraz większych możliwości wirtualizacji działań. Model stanowi platformę tworzenia form organizacyjnych, które różnią się stopniem sformalizowania związków – od luźnych połączeń, które wymagają realokacji praw własności (przesunięcie w kierunku autonomicznych podmiotów), po elektroniczną hierarchię z elementami wertykalnej integracji. Pojawiające się sposoby wirtualnej organizacji działań są wynikiem rozstrzygnięć między autonomią i swobodą, a współzależnością (rynek – hierarchia). Istniejąca dychotomia przejawia się z jednej strony wokół tworzenia elastycznych, zamiennych powiązań, które pozwolą na integrację, dobranych za pośrednictwem rynku, kluczowych kompetencji (hipoteza rynku elektronicznego), z drugiej strony pojawia się konieczność, aby miały one charakter powiązań już ukształtowanych i podtrzymywanych, po to, by w pełni wykorzystać rynkowe szanse i zgromadzone zasoby wiedzy (hipoteza środka).

Podstawową płaszczyznę rozważań nad fenomenem organizacji wirtualnej przedsiębiorstw stanowi nowa ekonomia instytucjonalna, która stwarza możliwość pogłębionej analizy współczesnej organizacji gospodarczej, traktując przedsiębiorstwo bardziej jako strukturę zarządzania niż jako funkcję produkcji. Centralnym punktem rozważań ekonomii neoinstytucjonalnej jest teoria kosztów transakcyjnych, w świetle której podstawowym „atomem” procesu gospodarowania jest transakcja i koszty transakcyjne stanowiące tworzywo, z którego zbudowany jest zarówno rynek, jak i hierarchia. Przyjmuje się, że hierarchia jest synonimem przedsiębiorstwa i oznacza ścisłe relacje nakazowo-kontrolne, gdzie procesy koordynacji realizuje widzialna ręka menedżera. W efekcie wymiany koszty transakcyjne sprowadzają się do kosztów koordynacji, które obejmują koszty ustalenia prawidłowej ceny, koszty zawarcia transakcji, koszty wynikające z asymetrii informacji, a także koszty realizacji umów. Fundamentalną tezę dla omawianych poglądów wysunął Coase, który udowodnił, że rynki i struktury hierarchiczne stanowią alternatywne sposoby organizacji gospodarczej. W świetle koncepcji ekonomii neoinstytucjonalnej, wirtualna organizacja to hybrydowa forma organizacyjna, posiadająca cechy tak struktur rynkowych, jak i hierarchicznych, w której koszty transakcyjne decydują o sposobie organizacji powiązań partnerskich w kreowaniu struktur zarządzania.

W założeniach koncepcyjnych modelu należy uwzględnić także zjawiska technologiczne, które mają wpływ na rolę i miejsce technologii informacyjnej w kształtowaniu rynku i hierarchii oraz hybrydowych form organizacyjnych. Głównie analizie poddano wpływ czynników technologicznych na powstawanie nowych form organizacyjnych konsolidujących elementy alternatywnych struktur zarządzania w kontekście podstawowych atrybutów transakcji (asymetria informacyjna, specyfika aktywów, ograniczona racjonalność czy zachowania oportunistyczne).

Prezentowany model kreowania organizacji wirtualnej przedsiębiorstw – MKOWP jest analityczną koncepcją, która umożliwia wnikliwy opis procesu jej tworzenia, zachodzącego w trójwymiarowej przestrzeni przekształceń wyznaczonej:
• wymiarem organizacyjno – strukturalnym, który dotyczy procesów zróżnicowania przedsiębiorstw w wyniku modularyzacji, czego konsekwencją jest koncentracja na kluczowych kompetencjach poprzez wykorzystywanie metody outsourcingu (KK),
• wymiarem kształtowania współdziałania, dotyczącego działań związanych z koordynacją i integracją zachowań
koniecznych dla spójnego funkcjonowania rozproszonych podmiotów gospodarczych i tworzenia efektywnych międzyorganizacyjnych powiązań (KI),
• wymiarem wdrożeń i wykorzystywania technologii informatyczno – komunikacyjnych (IT).

Wyodrębnione obszary przekształceń umożliwiają formułowanie trójwymiarowej koncepcji kreowania organizacji wirtualnej przedsiębiorstw. Przedmiotem analizy teoretycznej oraz badań empirycznych są równoczesne zmiany, zachodzące w obrębie zidentyfikowanych wymiarów, które obejmują wieloaspektowe przekształcenia zachodzące w przedsiębiorstwach i w przestrzeni między nimi. W założeniach projektowych zaprezentowany model wyklucza binarną koncepcję wirtualizacji (wirtualny – nie wirtualny), opierając się na koncepcji continuum wirtualizacji, która koncentruje się na procesie wirtualnego organizowania, czyli stopniowym przejawianiu cech wirtualizacji. Dodatkowym wsparciem teoretycznym prezentowanego modelu wirtualizacji jest podejście Lorscha i Lawrence’a, którzy przyjmują pięć składowych projektowania struktur organizacyjnych: zróżnicowanie (specjalizacja, podział pracy, koncentracja na procesach), koordynacja, integracja, delegowanie i formalizacja. Dla opisu prezentowanego modelu posłużono się trzema kolejnymi składowymi wyżej przedstawionej koncepcji. Składowa formalizacji, opisująca stopień sformalizowania struktury i przypływów informacyjnych oraz składowa decentralizacji, dotycząca delegowania uprawnień, zostały ujęte w obszarze koordynacji i integracji zachowań. Obserwacja zjawisk towarzyszących pojawianiu się organizacji wirtualnej wymaga uwzględnienia czynników (zmiennych) sytuacyjnych. Przy wyborze zmiennych zwrócono uwagę na zmienne szczególnie istotne w rozwoju organizacji wirtualnej, do których zaliczono dynamiczne otoczenie, wielkość przedsiębiorstwa oraz jego osiągnięcia gospodarcze, ponadto świadomość i wiedzę kadry zarządzającej w zakresie stosowania nowoczesnych metod organizacji i zarządzania przedsiębiorstwem.

Za pomocą prezentowanego modelu wirtualizacji, zbadano podatność i możliwości organizacji wirtualnej 87 przedsiębiorstw stanowiących reprezentatywną próbę populacji 500 najlepszych przedsiębiorstw w Polsce za rok 2001, klasyfikowanych w periodyku „Rzeczpospolita” z roku 2002. Głównym kryterium wytypowania „pięćsetki”, jako populacji generalnej do badania reprezentatywnego była obecność istotnej z punktu widzenia kreowania wirtualnej organizacji cechy, –posiadania technologii informacyjnej (infrastruktura komputerowa, dostęp do Internetu, technologie e – biznesu oraz zastosowanie systemów informatycznych wspomagających zarządzanie ERP). Charakteryzując przyjęte do badania przedsiębiorstwa wzięto również pod uwagę efekty restrukturyzacji organizacyjno – własnościowej, które znalazły wyraz w statusie własnościowym badanych przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa na „Liście 500” to przedsiębiorstwa, które mają za sobą najgłębsze zmiany w zakresie restrukturyzacji organizacyjno – własnościowej, których efektem jest wykształcenie struktury odpowiadającej przyjętej strategii rozwoju.

Ciekawe są wyniki analiz, co do możliwości kreowania organizacji wirtualnej przedsiębiorstw w trójwymiarowym ujęciu przemian, z perspektywy założeń ekonomii neoinstytucjonalnej:

• dostrzega się ograniczone możliwości i niski stopień podatności badanych przedsiębiorstw na wirtualną organizację działań, pomimo zauważalnych symptomów prawidłowych tendencji rozwoju w tym kierunku; ograniczenia procesów wirtualizacji wynikają przede wszystkim: (a) z niskiego tempa zmian w obszarze rozwiązań organizacyjno – strukturalnych prowadzących do koncentracji na kluczowych kompetencjach w wyniku podejmowania outsourcingowej formuły organizacji, (b) z braku właściwych dla wirtualnego środowiska narzędzi koordynacji, takich jak zaufanie, otwartość, wzajemność, które zastąpiłyby dotychczas stosowane instytucjonalne narzędzia współdziałania, (c) z niskiego poziomu wdrożeń zaawansowanych technologii informacyjnych umożliwiających zewnętrzną integrację (procesową) współdziałających podmiotów,
• w warunkach polskich, pomimo prawidłowych tendencji, rozwój wirtualnych form organizacyjnych ograniczany jest przez niedostateczne korzystanie z metody outsourcingowej, a więc składowej strategii inżynierii procesowej w kierunku koncentracji na kluczowych kompetencjach; mimo tego, że wiele firm deklaruje gotowość do jej podjęcia, jednak tylko niewielka część tę strategię realizuje,
• za opóźnienia w realizacji organizacji wirtualnej odpowiada także niskie tempo wdrożeń zaawansowanych technologii komputerowych, np. CRM, SCM, które umożliwiają obsługę procesów zewnętrznych, a poprzez funkcję koordynacyjną niwelują problemy czasowego i przestrzennego rozproszenia,
• barierą hamującą możliwości rozwoju wirtualnej organizacji przedsiębiorstw jest brak narzędzi koordynacji działań właściwych dla środowiska wirtualnego, integrujących stopniowo „rozpadające się” struktury; procesy odchodzenia od wertykalnej integracji do układów horyzontalnych, wyraźnie wstrzymuje przewaga takich narzędzi instytucjonalnych jak ścisła kontrola, procedury i zależności hierarchicznie, wysoki stopień formalizacji działań (z narastającą wirtualizacją przedsiębiorstw nie współgra także istotne narzędzie koordynacji, jakim jest zaufanie),
• z przeprowadzonych badań wynika, że większe możliwości i większą podatność na rozwój wirtualizacji posiadają przedsiębiorstwa duże, które w realiach gospodarki polskiej są często liderami w stosowaniu nowoczesnych systemów zarządzania, dysponującymi odpowiednimi zasobami finansowymi na wdrażanie najnowszych technologii; one też głównie inicjują zmiany strukturalne,
• przeprowadzone badania nie potwierdzają związku przemian w kierunku organizacji wirtualnej z osiągnięciami gospodarczymi rozpatrywanych przedsiębiorstw; realizowane osiągnięcia kojarzone są wyłącznie ze zmianami zachodzącymi w obszarze zmian organizacyjno – strukturalnych, na poziom osiągnięć nie wpływają działania wdrożeniowe I&CT, co tłumaczy początkowe stadium rozwoju wirtualizacji przedsiębiorstw,
• zaobserwowane cechy przedsiębiorstw w zakresie wytyczonych wymiarów wirtualizacji sprzyjają bardziej powstawaniu
organizacji wirtualnej wewnętrznej, na płaszczyźnie przedsiębiorstwa,
• pozytywną rolę w rozwoju organizacji wirtualnej przedsiębiorstw w Polsce odgrywają aspiracje i ambicja zarządzających w stosowaniu najnowszych technik i metod zarządzania, w tym organizacji wirtualnej; kreowanie wizerunki firmy nowoczesnej wiąże się z większą skłonnością i właściwym nastawieniem do wdrażania zasad wirtualizacji (to pozytywne podejście jest wyrazem posiadanej wiedzy menedżerskiej, a także umiejętności dostrzegania roli czynników przemian, co potwierdziły przeprowadzone badania wpływu wiedzy i umiejętności kadry kierującej w zakresie wirtualnych rozwiązań organizacyjnych na realizację osiągnięć przedsiębiorstw).

Lucyna Kwiatkowska

Postępowanie organizacji w środowisku lokalnych i regionalnych społeczności informacyjnych

Czynniki rozwoju regionalnego. Współczesna faza rozwoju społeczno-gospodarczego zdominowana jest przez wzrost znaczenia informacji i tworzenie wiedzy determinujących innowacyjność regionów funkcjonujących w Gospodarce Opartej o Wiedzę.

Polityka regionalna polega na sterowaniu procesem rozwoju społeczności lokalnych przez władze samorządowe. Czynniki rozwoju wpływają na przemiany społeczności lokalnych i mają miejsce w granicach regionu a swoje źródła mają zarówno w jego granicach (wewnętrzne) lub też poza regionem (zewnętrzne). Bogaty zbiór współczesnych czynników rozwoju regionalnego prezentowany w literaturze przedmiotu można podzielić na 3 grupy: infrastruktura techniczna, kapitał ludzki, czynniki miękkie (w tym kapitał społeczny i innowacje).

Wyróżnia się dwa modele realizacji polityki regionalnej:
• intraregionalną – regiony upodmiotowione w sensie kompetencyjnym i finansowym,
• interregionalną – działania państwa wobec regionów (nowym zjawiskiem związanym z polityką interregionalną jest prowadzenie interwencjonalizmu w układzie ponadnarodowym).

W realizacji obu polityk można stosować działania zmierzające do poprawy warunków rozwoju w celu ograniczenia
możliwości pojawienia się w przyszłości barier dla rozwoju (podejście prorozwojowe), oraz działania naprawcze lub
łagodzące negatywne zjawiska, które już zaszły i są konsekwencją błędów i zaniechań z przeszłości (podejście
interwencyjne).

Innowacje technologiczne i organizacyjne są uważane za podstawowy czynnik rozwoju regionalnego we wszystkich
współczesnych modelach rozwoju a kapitał społeczny jest nową kategorią kapitału, sprzyjającą przedsiębiorczości
i innowacyjności, co w literaturze często określa się „lepkością” regionu i co stanowi o jego konkurencyjności.

Życie społeczne, w tym gospodarka wymaga koordynacji niezbędnej dla procesu rozwoju. Obok modeli mechanizmów rynkowych i hierarchii nowym modelem jest sieć, będąca poziomą formą organizacyjną. Struktura sieciowa dotyczy różnych rodzajów działalności zarówno gospodarczych jak i administracyjnych, edukacyjnych, społecznych itd.
Środowisko sieciowe służy tworzeniu wiedzy i dostępności do informacji, które zachodzą na różnych poziomach organizacji społecznych i są nowym czynnikiem wzrostu (obok kapitału, pracy i surowców) w Gospodarce Opartej o Wiedzę. Istotą takiego społeczeństwa jest sieć relacji społecznych oraz swobodny dostęp do uczestniczenia w różnych organizacjach i grupach społecznych czy kręgach zainteresowań przez jednostkę.

W tego typu społeczeństwie, będącym jednym z przejawów społeczeństwa informacyjnego jednostka jest określana jako węzeł sieci, co oznacza, że organizuje ona swoje życie prawie wyłącznie dzięki własnym wyborom interakcji z innymi jednostkami. W ten sposób tworzona jest sieć wzajemnych relacji, bardzo często krótkotrwałych.

Koncepcja środowiska sieciowego w Związku Gmin Zagłębia Miedziowego. Związk Gmin Zagłębia Miedziowego (Polkowice, Chocianów, Przemków, Gaworzyce, Grębocice, Radwanice, Jerzmanowa, Pęcław) buduje wspólnie infrastrukturę internetową na łączach światłowodowych (prowadzonych głównie pod liniami przesyłowymi energii elektrycznej średniego napięcia; około 70% taniej od tradycyjnych sposobów).

W pierwszej kolejności planuje się dotarcie do wykluczonych internetowo wsi i małych miasteczek – oprócz Internetu telewizja kablowa wysokiej rozdzielczości – odbiorcy indywidualni. Projekt obejmuje także instytucje publiczne: urzędy gmin, szkoły, biblioteki, siedziby jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej, ośrodki kultury, Ośrodki Pomocy Społecznej, ośrodki zdrowia, świetlice, itp.

Finansowanie projektu przedstawia się następująco: 15% dochody własne Związku Gmin Zagłębia Miedziowego, 85% Regionalny Program Operacyjny Urządu Marszałkowskiego.

Obecnie na zlecenie Gminy Polkowice realizowany jest innowacyjny projekt budowy transmisyjnej sieci dystrybucyjnej na obszarze cyfrowego wykluczenia pozwalający przetestować rozwiązanie.

Wpływ środowiska sieciowego na przemiany społeczności lokalnych w Związku Gmin Zagłębia Miedziowego. Budowanie infrastruktury IT towarzyszą działania dotyczące jej wykorzystania dla przemian organizacji działań środowisk lokalnych funkcjonujących w środowisku sieciowym. Do najważniejszych działań można zaliczyć:
• wsparcie systemu oświaty szkolnej w nowoczesny sprzęt, zwiększenie liczb godzin obowiązkowych z zakresu IT, możliwość rozwijania zainteresowań w ramach zajęć pozalekcyjnych (koła, konkursy) – gmina Polkowice posiada jeden z najwyższych wskaźników liczby komputerów w szkołach
• Program Burmistrza „Gmina Polkowice w społeczeństwie informacyjnym” w ramach którego wszyscy chętni mieszkańcy mają bezpłatnie uczestniczyć w kursach obsługi komputera organizowanych przez Dolnośląską Wyższą Szkołę Przedsiębiorczości i Techniki
• udział słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku w obowiązkowych zajęciach informatycznych (przeszło 200 osób),
• budowanie ogólnodostępnej miejskiej infrastruktury IT (kioski informatyczne, darmowy Hotspot),

Przyjęte założenia topologiczne sieci ZGZM

• udział w szkoleniach informatycznych osób niepełnosprawnych z dysfunkcjami ruchowymi itp.,
• dostęp dla studentów, kadry naukowo-dydaktycznej poprzez światłowód do Wrocławskiej Sieci Akademickiej, a za jej pośrednictwem do zasobów cyfrowych całego świata,
• udział pracowników Jednostkom Samorządu Terytorialnego w konferencjach, seminariach dotyczących przemian
strukturalnych organizacji społeczeństwa informacyjnego,
wyzwań stojących przed edukacją, problematyki etyki współdziałania w środowisku sieciowym, itp.
• wdrażanie w podległych Jednostkach Samorządu Terytorialnego instytucjach e-administracji.

Wdrażane działania stanowią przygotowanie zarówno mieszkańców jak i władz Subregionu polkowickiego do tworzenia lokalnego społeczeństwa informacyjnego. Na uwagę zasługuje fakt komplementarności działań zarówno w sferze materialnej jak i niematerialnej (upowszechnianie idei społeczeństwa informacyjnego, kształtowanie kompetencji medialnych społeczeństwa we wszystkich grupach wiekowych).

Literatura:

[1] Bendyk E., Antymatrix: człowiek w labiryncie sieci, Warszawa 2004
[2] Castells M., The Information Age: Economy. Society and Culture., Vol. 3: End of Millennium, Oxford 1998
[3] Churski P., Czynniki rozwoju regionalnego i polityka regionalna w Polsce w okresie integracji z Unią Europejską, Wyd. Naukowe UAM, Poznań 2008
[4] Drucker P. F., Społeczeństwo pokapitalistyczne.
[5] Goban – Klas T. Nadchodzące społeczeństwo medialne, [w:] „Chowanna” 2007, T. 2 (29)
[6] Kierzkowski Z., Modelowanie strukturalnych organizacji działań, XI Seminarium Problemowe WOD, Polkowice 2007
[7] Koncepcja techniczno-organizacyjna subregionalnego sieci IT dla obszaru Związku Gmin Zagłębia Miedziowego, Polkowice 2008
[8] Naisbitt J., Megatrendy, Zysk i S-ka, Poznań 1997
[9] Trapscott D., Gospodarka cyfrowa. Nadzieje i niepokoje Ery Świadomości Systemowej, s. XI, XII
[10] Wenta K., Teoretyczne przesłanki dla pedagogiki mediów [w:] K. Wenta, E. Perzycka (red.), Edukacja informacyjna. Technologie informacyjne w ponowoczesnym świecie, Oficyna Wydawnicza CD i DN, Szczecin 2005

Włodzimierz Olszewski